Dokuz Eylül Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı ile Manisa Celal Bayar Üniversitesi akademisyenleri tarafından yürütülen ve uluslararası Frontiers in Psychology dergisinde yayımlanan çalışma, dijital çağın ebeveynler üzerindeki görünmeyen etkisini bilimsel verilerle inceledi. Araştırma kapsamında dijital dünyada yaşanan stresi ölçmek için kullanılan Short Digital Stress Scale (Kısa Dijital Stres Ölçeği) Türkçe’ye uyarlandı ve 18–58 yaş aralığında 276 yetişkine çevrimiçi anket uygulandı. Bulgulara göre sürekli ekran başında gündemi takip etme dürtüsü sosyal kaygıyı artırıyor. Ayrıca anne babaları psikolojik olarak yoruyor ve çocuklarının dijital dünyadaki rehberi olma rollerini zayıflatıyor. Araştırmacılardan Doç. Dr. Yağmur Soylu, “Sürekli alarm halinde kalmak hem yetişkini yıpratıyor hem de çocukların dünyayı güvensiz bir yer olarak algılamasına neden olabiliyor” diyerek ailelerin evde uygulayabileceği 10 temel adımı şöyle sıraladı:
1. Önce kendi dijital kaygınızı yönetin: Sürekli haber akışını takip etmek, alarm halinde yaşamak çocuğun güven duygusunu zayıflatır. Ekran sürenizi sınırlayın, sakin bir model olun.
2. Her bilgiyi paylaşmayın, doğrulayın: “Sızdırılan liste”, “şok iddia” gibi içerikleri çocukların yanında konuşmadan önce kaynağını kontrol edin.
3. Korku dili kullanmayın: “Dünya çok tehlikeli” mesajı vermek yerine “Birlikte nasıl güvende kalabiliriz?” yaklaşımını benimseyin.
4. Sharenting yerine rıza öğretin: Fotoğraf paylaşmadan önce “Bunu paylaşmamı ister misin?” diye sorun. Çocuğun dijital kimliği üzerinde söz hakkı olduğunu hissettirin.
5. Yasaklamak yerine konuşun: Bir hatada cezalandırmak yerine analiz edin. “Bunu görünce ne hissettin?” sorusu öğrenmeyi başlatır.
6. Dijital hataları öğrenme fırsatına çevirin: Yanlış link, uygunsuz içerik ya da oyun içi riskleri “suç” değil “deneyim” olarak ele alın.
7. Eleştirel medya okuryazarlığı kazandırın: “Bu video neden karşına çıktı?”, “Bunu söyleyen ne kazanıyor olabilir?” sorularıyla çocuğun bilişsel filtresini güçlendirin.
8. Evde açık iletişim alanı kurun: Çocuk, başına geleni korkmadan anlatabilmeli. Yargısız dinlemek en güçlü güvenlik filtresidir.
9. Duygu koçluğu yapın: “Abartma” demek yerine “Bu seni korkutmuş gibi görünüyor” diyerek duyguyu isimlendirin. Anlaşıldığını hisseden çocuk daha dayanıklıdır.
10. Kontrol değil bağ kurun: Teknolojik filtrelerden önce ebeveyn-çocuk ilişkisi gelir. Güçlü bağ, dijital dünyadaki en etkili koruma kalkanıdır.
DİJİTAL OKURYAZARLIK BİLİNCİ SAĞLANMALI
* Prof. Dr. Tolga Kara – Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi: “Çocukları korumak sadece fotoğraf paylaşmasını engellemek gibi bireysel önlemlerle mümkün değil. Asıl mesele onları pasif kullanıcılar değil, eleştirel düşünebilen dijital yurttaşlar olarak yetiştirmek. Her gördüğüne inanmayan, kaynağı sorgulayan, aynı bilgiyi farklı yerlerden doğrulamayı bilen bir refleks kazandırmamız gerekiyor. Dijital okuryazarlık bir bilinç meselesi. Çocukları sadece yasaklarla değil de sorgulama alışkanlığı kazandırarak koruyabiliriz.”
* Prof. Dr. Tuncay Dilci -Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Programları ve Öğretim Anabilim Dalı Öğretim Üyesi: “Sürekli kriz, şiddet ve skandal içeriklerine maruz kalan bir çocukta kaygı artıyor, dünya algısı kararıyor. Bu yüzden duygusal dayanıklılık, empati ve güvenli bağlanma en az teknik beceriler kadar önemli. Evde konuşulan bir haber, okulda yapılan bir tartışma, çocuğun zihinsel bağışıklığını güçlendirir. Benim önerim üçlü bir model: Aile rehberliği, okul temelli dijital etik eğitimi ve kamusal denetim. Çünkü çocukları dijital dünyadan uzaklaştıramayız ama o dünyada güçlü, sorgulayan ve insan kalabilen bireyler yetiştirebiliriz.”
News
