Dünyanın en büyük doğalgaz sahasının saldırılarda vurulması neden önemli?

Gündemi BBC Türkçe’den takip etmek artık WhatsApp’ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD ve İsrail’in İran’a karşı savaşının 20. gününe enerji tesislerine yapılan saldırılar damga vuruyor.

Katar’ın ana doğalgaz tesisi başta olmak üzere enerji altyapısına yönelik saldırıların ardından petrol ve doğalgaz fiyatları hızla yükseldi.

Enerji fiyatları, dünyanın en büyük doğalgaz sahalarından biri olan İran’ın Güney Pars tesisine yönelik 18 Mart’ta düzenlenen saldırının ardından yükselişe geçti.

Tahran, misilleme olarak Katar’daki büyük bir sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracat tesisi olan Ras Laffan’ı vurdu. “Ağır hasar” alan tesise yönelik saldırı küresel enerji tedariği hakkında endişeleri körükledi.

Katar İçişleri Bakanlığı tarafından 18 Mart akşamı yapılan açıklamada tesiste çıkan yangının kontrol altına alındığı ve kimsenin yaralanmadığı duyuruldu.

Tesisler nerede, hangi bölümleri vuruldu?

Katar’da sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretiminin ana merkezi olan Ras Laffan Endüstri Kenti, dünya LNG arzının yaklaşık beşte birini üretiyor.

LNG yemek pişirmeden ısınmaya geniş kullanımı olan bir gaz.

Tesis LNG işlemeye ek olarak gazdan sıvıya (GTL) dönüştürme tesisi, LNG depolama alanları ve bir petrol rafinerisine de ev sahipliği yapıyor.

Katar’ın başkenti Doha’nın 80 km kuzeydoğusunda bulunan Ras Laffan, ülkenin İran ile paylaştığı dünyanın en büyük doğal gaz sahasına yakın konumda.

Sahanın İran tarafı Güney Pars, Katar tarafı ise Kuzey Kubbe olarak adlandırılıyor ve 6.000 kilometrekareden geniş bir alanı kaplıyor.

Ras Laffan, devlete ait enerji şirketi QatarEnergy tarafından işletiliyor.

ABD’li ExxonMobil ve Chevron ile Birleşik Krallık merkezli Shell gibi birçok uluslararası enerji şirketi de bölgede faaliyet gösteriyor.

Savaşın başlamasından kısa bir süre sonra saldırıya uğrayan tesislerde, Mart ayının başından bu yana üretim durdurulmuştu.

Buşehr eyaletindeki Güney Pars gaz sahası, İran’ın en önemli enerji merkezlerinden biri kabul ediliyor. Bölgede yaşanacak herhangi bir saldırı, gaz üretimi ve petrokimya endüstrisinde aksama yaşanabileceğine dair endişeleri gündeme getiriyor.

İsrail saldırısının ardından İran Petrol Bakanlığı, Güney Pars’ın 14. fazı ile bir gaz rafinerisinin mikro bir İHA tarafından hedef alındığını ve çıkan yangının derhâl kontrol altına alındığını açıkladı.

Bu bölge gaz rafinerilerine ve çok sayıda petrokimya kompleksine ev sahipliği yapıyor.

Bu kompleksler üre, amonyak ve polimer gibi hammaddelerin üretimini yapıyor ve İran’ın petrokimya ihracatının önemli bir bölümünü oluşturuyor.

Ulusal Gaz Şirketi saldırıda “herhangi bir can kaybının olmadığını” belirtti.

Fosil yakıt fiyatları yükseldi

Saldırıların ardından İngiltere ve Avrupa’da piyasa açılmadan önce doğalgaz fiyatları yaklaşık %25 arttı, daha sonra bir miktar azaldı.

Avrupa’da doğalgaz fiyatı ABD-İsrail’in İran’a 28 Şubat’ta başlattığı saldırılardan beri iki kattan fazla arttı.

Brent petrol fiyatı ise bir noktada varil başına 119 dolara (yaklaşık 5.300 lira) yükseldikten sonra geriledi.

İngiltere’de doğalgaz fiyatları %25 arttı.

• Petrol fiyatları neden sandığınızdan daha önemli?

Enerji piyasasındaki hareketlilik, yatırımcıların Ortadoğu’daki bitmeyen savaşın olası ekonomik endişelerinden dolayı duyduğu endişeyi artırarak borsayı da etkiledi.

Japonya’nın Nikkei endeksi %3,4 düşüş ile günü tamamladı. Londra’daki FTSE 100 endeksi ise güne %1,7 kayıp ile başladı.

The Economist dergisinde emtia editörlüğü yapan Matthieu Favas, BBC’ye verdiği demeçte doğalgaz fiyatlarındaki artışın “çok büyük” olduğunu söyledi.

Uzman, konuyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bu artış, Katar’daki doğalgaz tesisine yönelik saldırı yüzünden oldu. Şu an kapalı olan tesisin ilerleyen haftalarda açılması planlanıyordu. Ancak bu tesisin füzelerle hedef alınması ve bir füzenin direkt hedefe isabet etmesi yeniden açılma ihtimalini düşürüyor.”

“Bu durum aylarca sürebilir ve bu tesisler küresel LNG ihtiyacının beşte birini karşılıyor. Piyasa bu yüzden böyle tepki veriyor, uzun vadeli aksamaya göre fiyat belirliyor.”

Favas, mevcut artışa karşın enerji fiyatlarının hâlâ Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal girişimi sonrası görülen seviyelerin altında olduğunu vurguladı.

• İran’daki savaş Türkiye ve dünya ekonomisini nasıl etkileyebilir?

‘Doğalgaz ve petrole sıkıntı yaşatmayacağız’

18 Mart’ta NTV televizyonuna demeç veren Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye’nin petrol ve doğalgaz tedariği açısından sorun yaşamadığını söyledi.

“Hürmüz’le bağımlılığımız yok. Katar’dan önemli miktarda LNG alışımız yok. Dolayısıyla doğalgaz ve ham petrolde ülkemize sıkıntı yaşatmadık, yaşatmayacağız” diye konuşan Bayraktar, elektrik ve doğalgaz fiyatları ile ilgili Nisan’ın başında “yeniden değerlendirme” yapacaklarını açıkladı.

• Bakan Bayraktar: ‘Türkiye 11,6 milyon varil petrolü serbest bırakacak’

Türkiye petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artışın iç piyasaya potansiyel olumsuz etkilerini hafifletmek amacıyla 5 Mart’ta akaryakıt fiyatlarında geçici eşel mobil sistemine geçmişti.

Bu sistem 2 Mart tarihini referans alarak petrol ürünlerinin fiyatının yükseldiği durumlarda ÖTV’yi düşürüyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek önceki gün “Eşel mobil sistemini uygulamasaydık, bugün itibarıyla örneğin Ankara’da mazotun litresi 83 lira 10 kuruş olacaktı. Petrol fiyatlarındaki bu yükselişle 83 lira 10 kuruş olacak olan mazot fiyatı, eşel mobil sayesinde şu an 67 lira 10 kuruş” dedi.

Ancak “Bunun geçici olduğuna inanıyoruz. Kalıcı olursa bu sürdürülebilir değil. Çünkü bunun bütçe etkisi çok büyük, bizim önemli bir gelir kalemimiz” diye ekledi.

• Akaryakıt fiyatlarında geçici olarak uygulanacak eşel mobil sistemi nedir?

‘İlk fırsatta güçlü biçimde karşılık vereceğiz’

İran ordusu, enerji altyapısına yönelik saldırılara “kesin eylem” ile karşılık verebileceğini açıkladı.

Açıklamada ayrıca “[saldırıları düzenleyen] ülkelerin yakıt, enerji ve doğalgaz altyapılarını meşru hedef kabul ediyoruz ve ilk fırsatta güçlü biçimde karşılık vereceğiz” ifadeleri kullanıldı.

Katar, Ras Laffan’ın yanı sıra “Kuzey Kubbe” adını verdiği başka bir doğalgaz sahası daha işletiyor.

Ancak dünyanın LNG ihtiyacının beşte birini karşılayan ülke Mart’ın ilk günlerinde çatışma tehdidi sebebiyle üretimi durdurdu.

Bu sırada ‘a konuşan Iraklı yetkililer, İran’ın iç tedarik ihtiyacını öne sürerek Irak’a doğalgaz ihracatını durdurduğunu söyledi.

Doğalgaz İhraç Eden Ülkeler Forumu’na (GECF) göre İran, ürettiği doğalgazın %94’ünü ülke içi kullanıma ayırıyor.

İngiliz petrol şirketi BP’nin eski strateji yöneticisi Nick Butler, BBC’nin Today programında yaptığı değerlendirmede Katar’a yönelik İran saldırısının küresel LNG tedariğini azaltacağını söyledi.

Butler, “Bence şu anki endişe piyasanın durumun daha da kötüleşmesini beklemesi. Onların görüşünde sayın Trump Pandora’nın kutusunu açtı ve bölgedeki günlük işleyişin kontrolünü kaybetti” diye konuştu.

Uzman ayrıca Ras Laffan’dan çıkan sıvılaştırılmış doğalgazın ikamesinin kolay olmadığını ve bu durumun da fiyat artışına yansıyacağını ifade etti.

ABD 100 yıllık yasayı askıya aldı

Beyaz Saray, petrol fiyatlarındaki artışa karşılık olarak 1920’de yürürlüğe giren Jones Yasası’nın 60 günlüğüne askıya alındığını duyurdu.

Bu yasa, yalnızca ABD yapmı gemilerin ABD limanları arasında taşımacılık yapmasını zorunlu tutuyor.

Beyaz Saray sözcüsü Karoline Leavitt, yasanın askıya alınması ile ABD yapımı olmayan gemilerin de kullanılabileceğini ve bunun “petrol, doğalgaz, gübre ve kömür gibi kritik kaynakların serbest akışını” sağlayacağını söyledi.

Ancak ABD’de deniz ticareti yapan gruplara göre bu önlem fiyatları aşağı çekmeyecek çünkü akaryakıt fiyatlarının artış nedeni taşımacılık maliyetleri değil, petrol fiyatlarının yüksek olması.

Uzmanlara göre stratejik petrol rezervlerinin salınması gibi önlemler de akaryakıttaki fiyat artışını durdurma konusunda etkili olmadı.

Gümüş ve altın fiyatları nasıl etkilendi?

Öte yandan ABD Merkez Bankası’nın (FED) dün faizleri sabit tutma kararının ardından altında düşüş gözlemlendi.

Ons altın 4.800 dolara (yaklaşık 213 bin lira) kadar gerilerken, gram altının fiyatı da 6.800 liranın altına düştü.

Gümüş fiyatları da İsrail’in İran’ın enerji altyapısına yönelik saldırısının ardından geriledi. Gümüşün ons başına fiyatı 80 dolardan (yaklaşık 3.500 lira) 75 dolar seviyesine kadar geriledi.