James Webb ‘Sauron’un Gözü’nü görüntüledi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Bu finali gözler önüne seren en çarpıcı örneklerden biri, gökyüzünde dev bir göze benzediği için amatör gökbilimcilerin “Sauron’un Gözü” diye andığı Helix Bulutsusu. Yaklaşık 650 ışık yılı uzaklıktaki bu gezegenimsi bulutsu, Güneş’in milyarlarca yıl sonra yaşayacağı dönüşümün adeta bir fragmanı gibi.

DEV BİR KOZMİK GÖZ

Yıldızlar sonsuza kadar parlamıyor. Güneş gibi yıldızlar, merkezlerinde hidrojen yakıtı azaldıkça “ana kol” denilen istikrarlı evreyi geride bırakıyor. Ardından şişip kırmızı dev hâline geliyor; dış katmanları gevşiyor ve uzaya savruluyor. İşin görsel şovu da burada başlıyor: Yıldızın geride kalan sıcak çekirdeği, kopup giden gazı aydınlatıp iyonlaştırınca ortaya gezegenimsi bulutsu dediğimiz o renkli, dantel gibi yapılar çıkıyor.

Helix, bu sahnenin en ünlü başrol oyuncularından biri. Hubble’ın ikonik görüntüsü yıllardır duvarlara asılıyor, ekranlara taşınıyor. Ama artık daha “detaycı” bir göz var: James Webb Uzay Teleskobu (JWST). Webb’in kızılötesi bakışı, Helix’in içindeki daha ince yapıları ve özellikle de “küçük görünen ama devasa” ayrıntıları daha net yakalıyor.

40 BİN KUYRUKLU DÜĞÜM

Helix’in en ilginç sürprizi, gazın içinde saklanan yoğun “düğümler”. Astronomların kimi zaman globül, kimi zaman da kuyrukları nedeniyle kuyruklu yıldız düğümleri dediği bu yapılar, uzayda rüzgâr yiyen minik kometler gibi görünüyor: Parlak bir “baş” ve arkaya doğru uzayan daha sönük bir “kuyruk”.

Helix’te bu düğümlerden yaklaşık 40 bin tane olduğu düşünülüyor. Daha da çarpıcısı: Her birinin kapladığı alanın, kuyruklu yapısı ve yayılımıyla kıyaslandığında, Güneş Sistemi’nin Plüton yörüngesine kadar olan ölçeğinden bile büyük olabileceği belirtiliyor. Elbette bu yapılar “kütle” olarak Güneş Sistemi’yle kıyaslanmıyor; burada mesele, uzaya yayılan gazın şekillenme biçiminin ne kadar geniş ölçeklerde gerçekleştiği.

Bu düğümler, ölen yıldızın güçlü yıldız rüzgârına ve ışınımına rağmen “kolay dağılmayan” yoğun cepler gibi davranıyor. Yani Helix, tek parça bir bulut değil; içinde binlerce küçük direnç noktası barındıran, karmaşık bir kozmik doku.

BİZİM KADERİMİZ DE AYNI

Gezegenimsi bulutsular “göz açıp kapayıncaya kadar” dağılan yapılar sayılıyor. Helix’in yaşı yaklaşık 10-12 bin yıl; yıldızın dış katmanlarını uzaya savurmaya başlaması ise kabaca 15-20 bin yıl öncesine dayanıyor. Şimdi genişlemeyi sürdürüyor; gaz seyrelirken bulutsu giderek sönükleşiyor. Yaklaşık 50 bin yıl sonra ise tamamen dağılıp yıldızlararası ortama karışacağı öngörülüyor.

Güneş’in sonu da büyük ihtimalle benzer olacak: Kırmızı dev evresi, dış katmanların uzaya savrulması, ardından geride kalan çekirdeğin beyaz cüce olarak uzun süre “kor gibi” soğuması… Ve o savrulan malzeme, yıldızlararası uzaya karışıp belki de başka bir yıldızın, başka gezegenlerin ham maddesine dönüşecek.