Dünya’nın ikliminde ‘rekor enerji dengesizliği’ ne anlama geliyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Birleşmiş Milletler'e bağlı Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) Dünya'nın ikliminin, kayıtların tutulmaya başlamasından bu yana en dengesiz döneminde olduğunu açıkladı.

Kuruluş gezegenimizin karbondioksit gibi ısınmaya neden olan gazlar nedeniyle, salabileceğinden çok daha fazla ısıyı tuttuğu uyarısını yaptı.

Bu rekor "enerji dengesizliği" geçen yıl okyanusların ısısını zirve noktalara taşıdı ve buzulları eritmeye devam etti.

Bilim insanları, bu yılın sonlarına doğru başlaması beklenen El Niño adı verilen doğal ısınma evresinin yakında daha fazla sıcaklık rekorları getirebileceğinden endişeli.

• Türkiye'nin COP31 öncelikleri neler, tepkiler ne oldu?
• Isınan dünyada neden bu kadar çok kar yağıyor?

BM Genel Sekreteri António Guterres, raporun yayımlanmasından sonra "iklim güvenliği, enerji güvenliği ve ulusal güvenlik sağlamak" için fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçme çağrısını tekrarladı.

Guterres video mesajında, "Dünya sınırlarının ötesine zorlanıyor. İklimle ilgili her bir önemli gösterge kırmızı alarm veriyor" diye uyardı.

WMO'ya göre, son 11 yıl, 1850'ye kadar uzanan kayıtlara bakıldığında Dünya'nın en sıcak 11 yılı oldu.

2025'te küresel ortalama hava sıcaklıkları, insanların büyük miktarda fosil yakıt kullanmaya başlamasından önceki "sanayi öncesi" dönemlere göre yaklaşık 1,43°C daha yüksekti.

Doğal La Niña hava olayının neden olduğu geçici soğuma, 2025'in, tersi etki yapan El Niño evresinin etkisiyle ısınan 2024 yılı kadar sıcak olmaması anlamına geliyordu.

Fakat geçen yıl, kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en sıcak üç yıldan biriydi.

Birçok bilim insanı, sıcaklıkların uzun vadeli tahminlerle genel olarak uyumlu olduğunu söyleseler de, küresel ısınmanın hızlandığına inanıyorlar.

WMO, iklimin daha önce hiç olmadığı kadar hızlı değiştiğini gösteren çok sayıda başka kanıta da işaret ediyor.

Belki de en kapsamlı ölçüt, Dünya tarafından emilen ek ısı enerjisi miktarı.

WMO'ya göre bu "enerji dengesizliği" iklim değişikliğine yol açıyor ve geçen yıl da yeni bir zirveye ulaştı.

Bilim insanları, Dünya'nın son 10 yılda neden bu kadar fazla ısı biriktirdiğini tam olarak anlamaya çalışırken, karbondioksit gibi ısıyı hapseden sera gazlarının bu dengesizliğin temel nedeni olduğundan şüphe duymuyorlar.

Dünya Meteoroloji Örgütü'ne göre, fosil yakıtların yakılması gibi insan faaliyetleri nedeniyle atmosferdeki karbondioksit seviyeleri en az iki milyon yıldır en yüksek seviyede.

Bu gazların hapsettiği ek enerjinin bir kısmı atmosferi ve yeryüzünü ısıtırken, buzulları da eritiyor.

2024/25 yılında buzullar kayıtlara geçen en kötü beş yıldan birini yaşarken, her iki kutuptaki deniz buzulları da 2025'in büyük bölümünde rekor düşük seviyelerde veya bu seviyelere yakın seyretti.

Ancak Dünya'nın fazladan enerjisinin % 90'ından fazlası okyanusları ısıtıyor ve bu da deniz yaşamına zarar veriyor, daha şiddetli fırtınalara yol açıyor ve deniz seviyesinin yükselmesinde rol oynuyor.

Dünya Meteoroloji Örgütü'ne göre, küresel düzeyde okyanuların üst iki kilometrelik kısmında kısmında depolanan ısı geçen yıl yeni bir zirveye ulaştı.

Okyanuslar son 20 yılda, 20. yüzyılın sonlarına kıyasla iki kattan fazla bir hızla ısındı.

Dünya Meteoroloji Örgütü Genel Sekreteri Prof. Celeste Saulo, "İnsan faaliyetleri doğal dengeyi giderek daha fazla bozuyor ve yüzlerce, hatta binlerce yıl bununla yaşayacağız" dedi.

Raporda, artan sıcaklıkların birçok aşırı hava olayının şiddetlenmesine ve sarı humma gibi hastalıkların yayılmasına katkıda bulunduğu belirtiliyor.

ABD'nin güneybatısı şu anda rekor kıran bir erken sıcak hava dalgasının etkisinde. Son günlerde bazı yerlerde sıcaklıklar 40°C'yi aşarak ortalamanın yaklaşık 10-15°C üzerinde seyretti.

Bir bilim insanları grubunun geçen Cuma günü yaptığı analiz, insan faaliyetleri olmasaydı, bu kadar yüksek sıcaklıklara ulaşmanın "neredeyse imkansız" olacağını ortaya koydu.

Araştırmacılar ayrıca Büyük Okyanusu (Pasifik Okyanusu) da yakından takip ediyor. Uzun vadeli tahminler, bu yılın ikinci yarısında ısınmaya yol açacak bir El Niño evresinin oluşabileceğini gösteriyor.

El Niño fenomeni, insan kaynaklı küresel ısınma eğiliminin üzerine eklenerek, sıcaklıkları gelecek yıla kadar yeni zirvelere taşıyabilir.

Dünya Meteoroloji Örgütü'nden Dr. John Kennedy, "El Niño'ya geçiş yaparsak, küresel sıcaklıkta tekrar bir artış ve potansiyel olarak yeni rekorlar göreceğiz" diyor.